EU AI Act 2026: waarom AI geletterdheid nu al belangrijk is voor jouw organisatie

AI wordt steeds vaker gebruikt op de werkvloer. Medewerkers gebruiken ChatGPT om teksten te schrijven, Copilot om mails samen te vatten, AI tools om data te analyseren of chatbots om klanten sneller te helpen. Dat biedt enorme kansen, maar het betekent ook dat organisaties bewuster moeten omgaan met AI.

De Europese AI Act is op 1 augustus 2024 in werking getreden. De meeste regels worden van toepassing op 2 augustus 2026, met enkele belangrijke uitzonderingen. Zo gelden de verboden AI praktijken en de verplichting rond AI geletterdheid al sinds 2 februari 2025. Verplichtingen voor general purpose AI modellen gelden sinds 2 augustus 2025. Voor bepaalde hoog risico AI systemen die ingebouwd zijn in gereguleerde producten geldt een langere overgangsperiode tot 2 augustus 2027.

Dat betekent dat organisaties vandaag al actie moeten ondernemen. Niet elke onderneming zal zware compliance verplichtingen hebben, maar bijna elke organisatie die AI gebruikt, moet wel nadenken over veilig, transparant en verantwoord gebruik.

Wat is AI geletterdheid?

AI geletterdheid betekent dat medewerkers voldoende begrijpen wat AI is, hoe AI werkt, waarvoor je AI wel en niet veilig kan gebruiken, en welke risico’s erbij komen kijken.

De AI Act verplicht aanbieders en gebruikers van AI systemen om, naar best vermogen, te zorgen voor voldoende AI geletterdheid bij medewerkers en andere personen die namens hen met AI systemen werken. Daarbij moet rekening worden gehouden met hun technische kennis, ervaring, opleiding en de context waarin AI wordt gebruikt.

Concreet betekent dit dat een organisatie niet zomaar kan zeggen: “Onze medewerkers gebruiken ChatGPT, dus dat is hun eigen verantwoordelijkheid.” Zodra AI wordt ingezet binnen professionele processen, wordt het belangrijk om medewerkers correct te begeleiden.

Wat verandert er op 2 augustus 2026?

Op 2 augustus 2026 worden de meeste regels van de AI Act van toepassing en start ook de handhaving van een groot deel van de wet. Voor veel kmo’s en organisaties zijn vooral deze punten belangrijk:

• Gebruik je een chatbot die met klanten communiceert, dan moet duidelijk zijn dat mensen met AI praten.

• Gebruik je AI om content te maken of te bewerken, dan kunnen transparantieverplichtingen gelden, zeker bij deepfakes of publieke informatie.

• Gebruik je AI in sollicitaties, personeelsbeoordeling, onderwijs, kredietbeoordeling of andere beslissingen die mensen rechtstreeks raken, dan kan dit onder hoog risico vallen.

• Gebruik je AI intern voor productiviteit, samenvattingen, brainstorms of administratieve ondersteuning, dan is het risico meestal lager, maar AI geletterdheid blijft belangrijk.

Het belangrijkste inzicht is dus dat AI gebruik niet alleen een technische keuze is. Het is ook een organisatorische verantwoordelijkheid.

Komt er uitstel?

Er zijn voorstellen geweest om bepaalde deadlines rond hoog risico AI systemen uit te stellen. Zolang een wijziging niet formeel is aangenomen en gepubliceerd, blijven de bestaande deadlines van de AI Act het juridische uitgangspunt.

Voor organisaties is het dus niet verstandig om af te wachten. Zelfs als bepaalde onderdelen later nog verschuiven, blijft verantwoord AI gebruik nu al relevant. Zeker de verplichting rond AI geletterdheid is al van toepassing sinds 2 februari 2025.

Wat betekent de AI act voor Vlaamse kmo’s, scholen en organisaties?

De meeste organisaties gebruiken vandaag al AI, soms zonder het volledig te beseffen. Denk aan tools voor tekst, planning, klantenservice, administratie, analyse, marketing of interne communicatie.

De eerste stap is niet meteen een zwaar juridisch traject. De eerste stap is overzicht.

Stel jezelf deze vragen:

• Welke AI tools gebruiken we vandaag?

• Wie gebruikt deze tools?

• Voor welke taken worden ze gebruikt?

• Wordt er gevoelige of persoonlijke informatie ingevoerd?

• Wordt AI gebruikt om beslissingen over mensen te ondersteunen?

• Weten medewerkers wat wel en niet veilig is?

• Is duidelijk wanneer klanten, leerlingen, sollicitanten of burgers met AI te maken krijgen?

Voor veel organisaties is dit al een grote stap vooruit. Je krijgt zicht op risico’s, kansen en concrete verbeterpunten.

AI verantwoord gebruiken is ook een kans

De AI Act hoeft geen rem te zijn op innovatie. Integendeel. Organisaties die hun medewerkers goed opleiden, halen net meer waarde uit AI.

Met de juiste kennis kunnen medewerkers:

• sneller teksten schrijven en verbeteren

• vergaderingen en documenten samenvatten

• ideeën genereren voor marketing, communicatie of interne processen

• administratieve taken versnellen

• klantvragen beter voorbereiden

• data overzichtelijker analyseren

• veiliger omgaan met gevoelige informatie

• betere prompts schrijven

• AI kritisch controleren in plaats van blind te vertrouwen

Daarom is AI geletterdheid niet alleen een wettelijke verplichting. Het is ook een praktische vaardigheid die organisaties helpt om efficiënter, creatiever en veiliger te werken.

Begin met AI geletterdheid, niet met paniek

De EU AI Act maakt duidelijk dat AI gebruik niet vrijblijvend is. Maar dat betekent niet dat elke organisatie meteen complexe procedures nodig heeft.

Wat wel nodig is: bewustwording, basiskennis en duidelijke afspraken.

Wie vandaag investeert in AI geletterdheid, zorgt ervoor dat medewerkers AI slimmer, veiliger en efficiënter gebruiken. Dat is goed voor compliance, maar vooral ook voor de werking van je organisatie.

Wil je weten hoe jouw team AI veilig en praktisch kan gebruiken? AI Trainingen Vlaanderen helpt je graag met een training op maat, afgestemd op jouw sector, niveau en doelstellingen. Vul ons aanvraagformulier in of stuur ons een berichtje en we nemen zo snel mogelijk contact met je op.